یوریتم و کاربرد آن در صنعت
یوریتم و کاربرد آن در صنعت
شاید تجربهکرده باشید که برخي روزها از قدرت و انرژی زیادی برخوردار بوده و قادر بهانجام هرکاری هستید و گاهي آنقدر خسته و بی رمق هستيد که حتي از انجام کارهایي ساده نیز رنجور میشوید. همه ما گاهی سرحال و شاداب هستیم و گاهي بیهيچ دلیلي کسل و بیحوصله، قدرت ذهن ما نیز چنین است؛ بعضی روزها خوب یاد میگیریم و حافظهاي نيرومند داریم و گاهي کندذهن و تنبل میشویم. براستی چرا دچار چنین حالتهايی ميشويم؟
بیوریتم بهاین سوال پاسخ میدهد. وجود بیوریتم در سیستم بدن ما، زمينهساز تغییر حالتهاي ما تلقي ميشود. در واقع، انرژی فیزیکی، حالات روحی، وضعیت احساسي، توان فکری، قدرت یادگیری و حتی حس ششم ما، بهشکلي دورهای کم و زیاد میشوند. در وجود انسان، سطوح انرژی مختلفی وجود دارد که از بدو تولد شروع بهافزايش كرده و سپس کاهش مييابد. این دوره، تکرار شده و باعث تغییر حالات مختلف در انسان میشود.
واژه بیوریتم در واژهنامه آکسفورد اينگونه تعریف شده است: «هر الگوی مکرر از فعالیتهای فیزیکی، احساسی و اداراکی که بر رفتار انسان اثر میگذارد». معادل فارسی آن «زیست آهنگ» است. درواقع، بیوریتم دانش شناخت ریتمهای بدن انسان است. براساس تئوری بیوریتم،
بدن انسان داری 4 ریتم و چرخه اصلی است که عبارتند از: چرخه فیزیکی (جسمی)، احساسی (عاطفی)، ادراکی (عقلانی) و چرخه حس ششم یا الهامات درونی. هرچرخه، مدت مشخصی طول میکشد و در طول زندگی شما، بهصورت دورهاي ادامه مییابد. اگر هرچرخه را بهصورت تابعی از زمان رسم کنیم، توابع حاصله سینوسی شکلی خواهند شد و در طول یک دوره، نقطه پیک مثبت و منفی خواهند داشت.
تفاوت بین ریتم بدن انسانها ناشي از تاریخ تولد آنهاست. یعنی هنگامیکه متولد ميشوید، بهدلیل تاثيرعواملی خاص، 4 ریتم يادشده حرکت خود را از نقطهاي خاص آغاز کرده و با گذشت سالها، منحنیهای بیوریتم بهدلیل تفاوت در زمان دوره ریتمها، با یکدیگر تداخل مييابند.
تاریخچه کشف بیوریتم
در 1890، یک پزشک آلمانی بهنام «ویلیام فلیس» برای نخستین بار وجود چرخههای بیوریتم در بدن انسان را کشف کرد. او که آمارگيري و تحقیقات زیادی درخصوص وضعیت بیماران خود انجام میداد، بهوجود چرخههای 23 روزه فیزیکی و 28 روزه احساسی در بیماران خود پیبرد. جالب اینجاست که روانشناس دیگری بهنام پروفسور «هرمان سوبودا» در اتریش، همزمان با وی و بدون اطلاع از نتایج او، نتایج دورهای 23 روزه فیزیکی و 28 روزه احساسی را بهدست آورد. این نتایج یکسان و مستقل از هم، بهطوري شگفتانگیز باعث تأیید نظریه بیوریتم و علاقهمندی دیگر دانشمنداني همچون فروید و انجام آزمایشاتي دیگر در این زمینه شد. در1920 دکتر «آلفرد تلتشر» با بررسی توان یادگیری و قدرت تفکر شاگردان خود، چرخه 33 روزه ادراکی را کشف كرد. بعدها، چرخه 38 روزه موثر بر حسششم و الهامات درونی نیز کشف شد.
آشنایی با انواع چرخههای بیوریتم
چرخههای بیوریتم زیادی در بدن ما وجود دارند، اما بهبررسی 3 چرخه اصلی: فیزیکی، احساسی، ادراکی و یک چرخه فرعی بهاسم حس ششم اكتفا میكنیم. تمام چرخههای بیوریتم، بهشکل نمودار سینوسی از بدو تولد آغاز شده و حول خط مبنا یا محور زمان، با دورههای متفاوت زیاد و کمشونده، ادامه مییابند.
ملاحظه میکنید كه در روز آغازین (نمودار1)، ابتدای نمودار در بالای خط مبنا و در منطقه فعال یا مثبت حرکت کرده سپس بهاوج خود رسیده و بعد شروع بهحرکت بهسمت پايین و ورود بهمنطقه غیرفعال یا منفی زیرخط مبنا میکند. در واقع، زمانی که چرخه در منطقه مثبت قرار دارد، فرد دارای حداکثر انرژی بوده و هرچه جلوتر میرود، انرژی خود را از دست میدهد. با ورود چرخه موردنظر به منطقه منفی، سطح انرژی پايین رفته و انرژی از دست رفته، آرام آرام جبران میشود.
نمودار1: چرخههاي بيوريتم
چرخه فیزیکی (جسمی)
این چرخه، برجنبههای فیزیکی یا جسمیبدن تاثیر میگذارد. در منطقه مثبت این چرخه، شما در بهترین وضعیت هستید و از نظر فیزیکی در موضوعاتی که از لحاظ قدرت و تحمل نیاز بهکار دارند، موفق هستید. در ناحیه منفی و پایینی این چرخه، شما انرژی کمتری دارید و کمتر احساس سرحال بودن میکنید. این چرخه 23 روزه است که 5/11 روز آن در منطقه مثبت و پرانرژی میگذرد و 5/11 روز دیگر آن در حالت سطح انرژی پايین؛ در نتیجه، قدرت و استقامت نیز پایین خواهدبود.
چرخه احساسی (عاطفي)
این چرخه تنظیمکننده هیجانات، احساسات، عواطف و خلاقیتهاست و 28 روز طول میکشد. در منطقه مثبت 14 روز اول این چرخه، شما احساس خلاق بودن، گرم و صمیمانه بودن میکنید و در روابطتان بازتر هستید . در ناحیه منفی 14 روز دوم، بیشتر کسالت، بیحوصلگی، کج خلقی و تمایل بهگوشهگیری دارید و ممکن است بسيار تحریک پذیر و منفی باشید.
چرخه ادراکی (عقلانی)
این چرخه که 33 روز طول میکشد، بر قدرت ذهن و کارکرد مغز و میزان یادگیری و حافظه تأثیر ميگذارد. در منطقه مثبت 16.5 روز اول بهنظر میرسد که حدکثر پاسخگویی عقلانی را داشته باشید. اين امر باعث کارکرد بهتر مغز و تصمیمگیری و یادگیری بهتر میشود. در ناحیه منفی 16.5 روز دوم، کارکرد مغز پایین و حافظه و قضاوت و تصمیمگیری ضعیف میشود.
چرخه حس ششم (الهامات درونی، شهودی)
این چرخه، يكي از چرخههای فرعی محسوب شده و برحس ششم، یعنی الهامات درونی و دریافت مستقیم موثر است. اين چرخه، دارای چرخهاي 38 روزه «19 روز مثبت و 19 روز منفی» است.
روز بحرانی چیست؟
گفته شد که نمودار سینوسیشکل بیوریتم، گاه در منطقه مثبت و گاه در منطقه منفی، درحال بالا و پایین رفتن است و هیچيك از آنها لزوماً خوب یا بد نیست. حالت پر وخالی شدن مداوم اين سينوس، مشابه شارژ و دِشارژ باطری، حالتي طبیعی است، اما در اين نمودار، روزهایی وجود دارند که حساس و روز بحرانی نامیده میشود. لحظهای که نمودار از منطقه مثبت بهمنطقه منفی وارد شده و از خط مبنا یا محور زمان میگذرد، لحظه بحران یا روز بحرانی نامیده میشود. درواقع، سطح انرژی در این لحظه صفر میشود درست مشابه باطری که دریک لحظه خالی میشود تا مجدداً زیر شارژ قرارگیرد. پدیده بحران، همانند ورود ناگهاني جسمي گرم درمحیطي سرد است. این گرم و سرد شدن همانند شوک، در ریتم موجود ناپایداری ایجاد میکند. روز بحراني هرچرخه، در ریتم موجود ايجاد ناپایداری، تزلزل و شوک كرده و زمينه آشفتگی یا احتمال بروز خطا و اشتباه و درنتیجه، حادثهاي را برای فرد فراهم ميسازد. به افراد توصیه میشود در این روز بیشتر مراقب خود باشند. روزهای بحران در چرخههاي فیزیکی، احساسی، ادراکی و حس ششم، بهترتیب روزهای 5/11 و 14 و 5/16 و نيز 19 از ابتدای نمودار، قابل پيشبيني است.
استفاده کاربردی از بیوریتم
آگاهی از وضعیت سطوح انرژی فیزیکی، احساسی و ادراکی، میتواند در افزایش بهرهوری فرد کمک کند. مثلا، زمان اوج انرژی فیزیکی، برای انجام کارهای سنگین، مسابقات ورزشی و اعمال جراحی و دندانپزشکی مناسب است. برای مدیران و تاجران نیز اتخاذ تصمیمهای مهم در دوره مثبت تفکر و ادراک، نتیجهاي بهتردارد. مهمتر از اینها، دانستن روزهای بحرانی است که فرد باید بیشتر مراقب خود باشد زيرا امکان اشتباه و خطاي وي در اين روزها وجود دارد و معمولا بايد از انجام کارهای حساس و پرخطر بپرهیزد. در ژاپن و آلمان، بهخلبانها و رانندگان قطارهای پرسرعت، اجازه کار در روزهای بحرانی نمیدهند و حتی در کارهای پرخطر صنعتی، بهکارگران در روزهای بحرانی مرخصی میدهند. این امر باعث شده است که آمار حوادث و تلفات تا حدود60 درصد کاهش یابد. بههرحال، دانش بیوریتم میتواند در افزایش بهرهوری و بازده شخصی، مورد استفاده قرارگيرد.
فلسفه بیوریتم در کائنات و انسان
با کمیدقت و تأمل در محیط اطراف، خود، درمییابیم که حالت دورهای و تکرار در اکثر چیزها وجود دارد. پیدایش شب و روز، حرکت ماه بهدور زمین، چرخش زمین بهدور خورشید، پیدایش فصلها و تکرار آنها، رشد گیاهان در بهار و خواب زمستانه و رویش مجدد آنها، حکایت از وجود فلسفه بیوریتم در کل کائنات دارد. آیات بسياري در کتاب آسمانی قرآن نيز اشاره بهاین موضوع دارد. مثلاً در آیه 80 سوره مؤمنون آمده است: «او کسی است که زنده میدارد و میمیراند و در پی یکدیگر آمدن شب و روز از اوست، آیا تعقل نمیکنید؟» این آیات، اشاره بهبیوریتم در طبیعت و تعقل در آن دارد. درواقع، خالق هستی بیوریتم را در جهان هستی لازم دانسته و آن را در هرگوشهای، بهشکلی خلق کرده است. بهترین و کاملترین آفرینش خداوند، انسان است که اشرف مخلوقات محسوب شده و کاملترین شکلهای بیوریتم در جهت منافع او در وجودش به وديعه نهاده شده و باعث تغییر حالات مختلف درون انسانها میشود. خدای متعال در آیه 19 سوره انشقاق فرموده است: «سوگند که شما از حالی بهحال دیگر درآیید» و اين اشاره بهتغییرات و دگرگونی حالات مختلف در وجود انسان دارد که لازمه رشد و تکامل انسان و حکمت خداوند است. به هر حال پذیرفتن فلسفه بیوریتم با نشانههای موجود در طبیعت و دگرگونی حالات مختلف در درون خودمان کار زیاد مشکلی نیست، اما شاید بهاین فکر بیفتیم که وجود بیوریتم چه فایدهای برای ما دارد؟ بههرحال، هر پدیدهای که خداوند در وجود ما خلق کرده است، بیحکمت نیست و مطمئناً لازمه رشد و تکامل ما بوده است. يكي از دلایل مهم پر و خالی شدن انرژی در وجود ما (فیزیکی، احساسی و ادراکی) جلوگیری از یکنواختی و روزمرگی ماست. در واقع، تا تاریکی نباشد، جلوه روشنایی مهم شمرده نمیشود؛ تا کمبود نباشد، فراوانی احساس نمیشود و اصولاً اگر حالِ بد نباشد، حال خوب و شادی احساس نمیشود. اگر حال خوب و پرانرژی بودن دائمیشود، مطمئناً قدر و درک طعم آن شناخته نمیشود و به امري عادی و بیارزش خواهد شد. مسلماً، خلقت هر پدیدهای در هستی، بیحکمت نیست.
مثالی برای درک بهتر بیوریتم
باطري: تصور کنید که باطری قابل شارژی در اختیار دارید. این باطری ابتدا کاملاً پر بوده و بهشما انرژی و روشنایی میدهد. پس از مدتي استفاده، از قدرت آن کاسته ميشود. این حالت میتواند همانند ناحیه مثبت بیوریتم شما باشد. سرانجام، میزان انرژی باطري بهحد صفر میرسد. در این لحظه، شما هیچگونه روشنایی ندارید تا باطری زیر شارژ قرارگیرد. این لحظه صفر و بی انرژی مشابه روز بحرانی در بیوریتم شماست. پس از قرارگرفتن باطری درحالت شارژ، وجود روشنایی برای شما امکان پذیر شده و این حالت همانند ناحیه منفی بیوریتم است تا زمانیکه باطری کاملاً شارژ شود.
نتیجه: درهر2 حالت شارژ و دِشارژ، میتوان روشنایی داشت، اما در روز بحران هیچ انرژی وجود ندارد؛ پس باید مراقب روزهای بحرانی باشیم.
نحوه تفسير نمودار بيوريتم
همانگونه كه اشاره شد، هر يك از چرخههاي سهگانه (فیزیکی، احساسی و ادراکی) براساس موج سينوسي حركت ميكنند. هر فركانس از اين موج، 3 ناحيه دارد .
ناحيه اول: ناحيه مثبت، پرانرژي يا اكتيو است كه در بالاي نقطه صفر قرار دارد. هريك از چرخهها كه در اين ناحيه قراردارند، در مرحله شارژ بوده و قابليت اعتماد دارد.
ناحيه دوم: ناحيه منفي، كم ارزش يا پسيو است كه در پايين نقطه صفر قراردارد. هريك از چرخهها در اين ناحيه، در مرحله دشارژ يا ضعف قرار دارد.
ناحيه سوم: نقطه بحراني است كه دقيقاً مرز نقطه صفر است و مرحله گذر از ناحيه مثبت بهناحيه منفي يا برعكس است. اين نقاط، بسيار حساس بوده و در اين روزها، هيچ چيز قابل حدس نيست و طبيعت، خلقوخو و رفتارهاي فيزيكي، احساسي و ذهني انسان، بهطرزي وحشيانه و افسارگسيخته تغيير ميكند و نبايد اعتبار زيادي براي آنها قائل شد. لحظات بحراني زندگي افراد معمولاً روزهــايي هستند كه هريك از منحنيها ازحالت مثبت بهحالت منفي ميروند و ميتوانند روزهاي نحس و بدشانسي باشند.
گفتني است كه در هر لحظه يا هر روز، اگر خبري خوشحالكننده بهكسي داده شود، صرفنظر از اينكه منحنيهاي دروني وي درچه ناحيهاي باشند، از انرژي لبريز خواهد شد و اين با بحث بيوريتم كه بهفعل و انفعالات دروني افراد وابسته است، ارتباطي نداشته و فقط يك تحريك بيروني محسوب ميشود.
نكاتي در زمينه چرخهها
چرخه جسمي يا فيزيكي
ناحيه مثبت: زمان مناسب براي انجام فعاليتهاي سنگين بدني، مقاوم در برابر سختي ها و بيماري ها، اشتياق بهورزش، آمادگي براي سفر، عمل جراحي، امور دندانپزشكي و ...
ناحيه منفي: خستگي پذيري، نياز بهاستراحت، دوره بهبودي و نيرو گرفتن، آرامش
نقطه بحراني: استعداد بيشتر براي خطا كردن، مستعد تصادف بودن، پرخاشگري
چرخه احساسی یا عاطفی
ناحيه مثبت: تمايل بهشركت در جمع دوستان و فعاليتهاي گروهي، شادي، آمادگي انجام آزمونها و مسابقات، ظاهر عمومي مناسب و خوب (احساس خوشتيپي)
ناحيه منفي: احساس منفي نسبت بهانجام كارهاي گروهي
نقطه بحراني: كج خلقي، كم طاقتي، مشكل رويارويي با سادهترين مسائل، واكنش كند، مستعد بروز تصادف
چرخه ادراکی یا عقلانی
ناحيه مثبت: بيشترين فعاليت نيروي فكري و ذهني، مطالب جديد بهسرعت و با آمادگي آموخته ميشوند، حافظه بهتر، افكار واضح و روشن
ناحيه منفي: در امور عادي تاخير (وقفه) داشته باشيد، بهانجام امور جديد و ناآزموده نپردازيد، زماني مساعد براي تثبيت آنچه كه قبلاً آموختهايد
نقطه بحراني: كاهش توانايي تمركز، آشفتگي ذهني، زمان بسيارنامناسب براي تصميمگيري
كاربرد بيوريتم در محيط هاي كاري
جلوگيري از سوانح كار: حوادث، بیشتر هنگامي رخ میدهند كه بحراني دوگانه وجود داشته باشد. بررسی ها نشان دادهاند كه 70 درصد از سوانح رخداده طي دهه 80 در كارخانههای شیمیایی و مواد پاككننده ایالاتمتحده، زمانی رخ داده است كه ریتمهای عوامل انسانی، در نقطه بحرانی بودهاند. اولا، كارگران بايد دراينروزها از كاركرد معاف باشند. ثانیا براي انجام كارهایي خطرناك كه مستلزم دقت بیشتری هستند، كارمندانی انتخاب شوند كه بهترین مراحل دوران سهگانه ریتم كار و زندگی خود را طی میكنند.
بهره وری در محیطهای كاری و تولیدی: با آگاهي از بیوریتمهای اشخاص، میتوانیم بهطرزي علمیتر و مطمئنتر، اقدام به گزینش بهتر افراد برای نوبتهای كاری كنيم. با استفاده از جدول بیوریتمیكارمندان، ميتوان برنامه كاری آنان را بهنحوی تنظیم كرد كه در روزهای بحرانی خطرناك، به آنها مرخصی اجباری داده و بهجایشان از كسانی استفاده كرد كه در آن روزها، چرخه مثبت دارند.
یكی از مهمترین وظایف مدیریت منابع انسانی، تهیه چرخههای بیوریتمی كاركنان و ارجاع مسئولیتها براساس آن است. اگر ورزشكار يا مديري از روزهاي بحراني خود آگاه باشد، ميتواند برنامه تمرينات و يا كارهاي خود را بهنحوي تنظيم كند كه ضريب خطا بهحداقل برسد. مديران ميتوانند طي اين روزها، در انجام اموري مهم نظير امضاي قراردادهاي بزرگ، بهنحوي آگاهانهتر عملكرده و سعيكنند، احتمال بروز حوادث ناگوار را كاهش دهند.
رهنمودهايی برای مدیران
از مدیران انتظار میرود كه مراحل زیر را اجرا كنند:
تشخیص: موقعیت و وضعیت افراد را از لحاظ چرخههاي جسمانی، احساسی و فکری تشخیص داده و بدانند كه آنها درچه حالت و وضعیتی قراردارند.
واكنش: مدیران باید در حالتهای مختلف افراد، واكنشي مطلوب نشان داده و متناسب با حالات يادشده، بهافراد خود تفويض کار كرده و درهمان حد از آنها انتظار داشته باشند.
وضعیت خود مدیر: هرکسی كه وضعیت خود را بررسی کند، در مي يابد كه درکدام چرخه قراردارد. لذا مدیران که ميبایستي با افراد سازمان ارتباط برقرار سازند، نخست باید بررسی کنند که خود درچه حالتی هستند.
بيوريتم در ايران
در ایران، تحقیقی جامع و كاربردی در زمينه بیوریتمها وساعتهای درونی بدن، بهمنظور افزایش بهرهوری كاری/ تولیدی صورت نگرفته است. بیشتر افراد و مديران سازمانها با اين مفهوم آشنا نيستند و اين در حالي است كه بيوريتم در كشورهاي اروپايي و امريكايي، درحال اجراست. یكی از مهمترین مشكلات و موانع موجود در انجام چنین پروژهای، صرفنظر از مسائل فرهنگی و مالی، نبود تعداد كافی متخصصان این رشته در كشور است.
ارائه راهحل
مديران بايد با بيوريتم آشنا باشند تا بدانند:
1 . خودشان در چه وضعيتي قرار دارند تا برطبق شرايط، اعمال مديربت كنند
2 . وضعيت افراد زيردست خود را شناسايي كرده و با آنها مطابق همان شرايط رفتار كنند.
3 . سازمانها و نهادهای مسئول، مي بايستي با اختصاص بودجههای تحقیقاتی لازم، برنامهریزی لازم برای زمينه پیادهسازي اصول تحقیقات «بیوریتمولوژی» در محیطهای تولیدی را هرچه سریعتر شروع كنند.
چگونگي محاسبهبيوريتم
براي محاسبه بيوريتم از نرمافزاري کامپیوتری استفاده ميشود.
منابع
1 . بیوریتمهای شما، برنارد جیتلسون.
2 . بانک اطلاعات نشریات کشور www.magiran.com
3 . مردايان، محسن، بيوريتمولوژي، نشريه پژوهش يار، شماره 9.
4 . طاهرخانی، رضا، مدیریت بیوریتم، ماهنامه جهان گستر، شماره 70.
